Wednesday, September 28, 2022
HomeZP ते मंत्रालयआणि श्रीलंकेला मिळाली जगातली पहिली महिला पंतप्रधान...

आणि श्रीलंकेला मिळाली जगातली पहिली महिला पंतप्रधान…

आता ती अबला नाही, सबला आहे. तिच्यावर होणाऱ्या अन्यायाला वाचा फोडण्यासाठी कायदा वापरते. तिच्याकडे पैसा आहे, शिक्षण आहे, उंच झेप घेण्याची क्षमता आहे. हे आजच्या स्त्री बद्दल बोललं जातं, मानलंही जातं. सध्या जागतिक स्तरावर महिला राजकीय क्षेत्रातदेखील धडाडीने प्रवेश करून, कर्तुत्वान स्त्रियांचा आदर्श समाजासमोर ठेवण्याचा प्रयत्न केला आहे. राजकारण, समाजकारण, अर्थ-उद्योग, शिक्षण, प्रशासन, साहित्य, कला, मनोरंजन अशा जीवनाला स्पर्श करणाऱ्या सर्वच क्षेत्रातील तसेच सर्व वयोगटातील बऱ्याच कर्तुत्वान स्त्रियांची ओळख तशी सर्वांनाच आहे. त्यातील श्रीलंकेच्या सिरिमावो भंडारनायके हे नाव मात्र प्रत्येक देश नक्कीच आदराने घेतो. त्यांचे आज स्मरण करण्याचे निमित्त म्हणजे जगातील पहिल्या महिला पंतप्रधान म्हणून पदभार स्वीकारणाऱ्या सिरिमावो भंडारनायके यांचा जन्मदिवस!

जगातील प्रथम महिला पंतप्रधान सिरिमावो भंडारनायके!

एका जन्म एका कुलीन कुटुंबात जन्मलेल्या सिरिमावो यांची  १९६० मध्ये श्रीलंकेची पंतप्रधान म्हणून त्यांची निवड झाली. त्यांचे पती S.W.R.D सॉलोमन वेस्ट रिजवे भंडारनायके यांची १९६० मध्ये हत्या झाली होती तेंव्हा त्यांच्या पत्नी म्हणजेच सिरिमावो यांना पदनियुक्त करण्यात आले. फक्त एकदा नव्हे तर सलग तीनवेळेस त्यांनी पंतप्रधान म्हणून त्यांनी पदभार स्वीकारला. इ.स. १९६०-६५, १९७०-७७ व इ.स. १९९४-२००० सालांदरम्यान तीनदा श्रीलंकेच्या पंतप्रधानपदी आरूढ होत्या.

जगातील पहिल्या महिला पंतप्रधान सिरीमावो यांनी कॅथोलिक, इंग्रजी माध्यमाच्या शाळांमध्ये शिक्षण घेतले.  लग्न सॉलोमन वेस्ट रिजवे भंडारनायके यांच्याशी झाला होते, जे नंतर श्रीलंकेचे पंतप्रधान झाले. त्यांनी बौद्ध धर्म स्वीकारला. सिरिमावो इंग्रजी तसेच सिंहली भाषा बोलतात.  सिरीमावो यांनी श्रीलंकेचे संरक्षण आणि परराष्ट्र मंत्री म्हणूनही काम पाहिले.तसेच त्यांनी श्रीलंका फ्रीडम पार्टी या पक्षाचे दीर्घकाळ नेतृत्व देखील केले.

“वडिलांच्या हत्येनंतर राजकारणात येण्याचा माझ्या आईचा काहीच उद्देश नव्हता. कारण तिच्या ३ मुलांवरचं वडिलांचं छत्र हरवलं होतं. त्यांच्यासाठी तिला वेळ द्यायचा होता. पण पक्षाकडून आणि लोकांकडून खूप दबाव आला. शेवटी हे तिचं कर्तव्य आहे असं समजल्यावर ती तयार झाली,” असं त्यांची मुलगी सुनेत्रा भंडारनायके यांनी एका मुलाखतीदरम्यान सांगितलं.

१९४१ मध्ये सिरिमावो भंडारनायके सिरिमावो ह्या महिला स्वयंसेवी संस्था, लंका महिला समिती (लंका महिला संघटना) मध्ये सक्रीय होत्या.  श्रीलंकेच्या फ्रीडम पार्टीच्या कार्यकारी समितीने प्रथम महिला पंतप्रधान एकमताने पक्षाध्यक्ष पदी त्या निवडल्या गेल्या.  या जबाबदारीवर त्यांनी श्रीलंकेच्या ग्रामीण भागातील महिला आणि मुलींचे जीवन सुधारण्याचे काम केले. १९७५ मध्ये सिरीमावो बंडारानाइके यांना श्रीलंकेत महिला आणि बाल कल्याण मंत्री करण्यात आले.

सिरीमावो यांनी परराष्ट्रातील प्रथम पंतप्रधान म्हणून एक वाटाघाटीकर्ता आणि गुटनिरपेक्ष राष्ट्रांमध्ये नेता म्हणून मोठी भूमिका बजावली होती. बँकर, शिक्षण, उद्योग, प्रसारमाध्यमे आणि व्यापार क्षेत्रातील संघटनांचे राष्ट्रीयकरण करून बॅन्डरानायके यांनी सिलोनच्या पूर्वीच्या ब्रिटीश कॉलनीला समाजवादी प्रजासत्ताक म्हणून सुधारण्याचा प्रयत्न केला. मात्र इंग्रजीतून सिंहलीपर्यंत प्रशासकीय भाषा बदलल्याने तिने मूळ तामिळ लोकांमध्ये असंतोष वाढविला. महागाई आणि कर, सिंहली राष्ट्रवादी धोरणांमुळे सिंहली आणि तामिळ लोकसंख्या यांच्यात लोकसंख्येस अन्न पुरवठा, उच्च बेरोजगारी आणि ध्रुवीकरण वाढले.

१९८० मध्ये त्यांच्या कार्यकाळात त्यांनी सत्तेचा गैरवापर केल्याच्या आरोपांमुळे त्यांचे नागरी हक्क काढून घेण्यात आले होते आणि त्यांना सात वर्षे सरकारकडून प्रतिबंधित केले गेले. त्यांच्या उत्तराधिकार्‍यांनी सुरुवातीला देशांतर्गत अर्थव्यवस्था सुधारली. परंतु सामाजिक प्रश्नांकडे लक्ष वेधण्यात अयशस्वी ठरले आणि देशाला दीर्घयुद्ध गृहयुद्धात नेले. १९८८ मध्ये सिरीमावो जेव्हा ते पक्षाच्या नेतृत्वात परतल्या तेव्हा त्यांनी भारतीय पीस कीपिंग फोर्सला युद्धात हस्तक्षेप करण्यास परवानगी देण्यास विरोध केला, कारण त्यांचा असा विश्वास होता की असे झाले तर श्रीलंकेच्या सार्वभौमत्वाचा भंग झाला असता. १९८८ मध्ये राष्ट्रपती पदावर विजय मिळविण्यास त्या अपयशी ठरल्यामुळे त्यांनी १९८९ ते १९९४ पर्यंत विधिमंडळात विरोधी पक्षनेते म्हणून काम केले. त्या वर्षी त्यांची मुलगी राष्ट्रपतीपदाची निवडणूक जिंकली तेव्हा बंडारानाईके यांना त्यांच्या पंतप्रधानपदावर तिसऱ्यांदा नियुक्त केले गेले आणि सेवानिवृत्तीपर्यंत त्यांनी काम केले.

जागतिक इतिहासात प्रथमच एका महिलेने देशाचे नेतृत्व करणे ही गोष्ट जनतेसाठी जवळजवळ अकल्पनीय होती, भंडारनायके यांच्या उदाहरणामुळे निश्चितच एक राजकीय सहभागाची सकारात्मकता निर्माण झाली. भंडारनायके यांनी महिलांच्या क्षमतेविषयी जागतिक पातळीवर जाणीव-जागृती वाढवण्यास मदत केली. त्यांच्या या प्रवासात त्यांचे मुलं देशाच्या विकासात सहभागी झालीत. सद्या त्यांची तिन्ही मुले राष्ट्रीय स्तरावर प्रमुख पदांवर कार्यरत आहेत. सरकारमधील अनुरा आणि चंद्रिकाच्या यांच्या राष्ट्रध्यक्ष भूमिकांव्यतिरिक्त,  बंडारनायके यांची मुलगी सुनेत्रा यांनी १९७० च्या दशकात राजकीय सचिव म्हणून काम केले. त्यांनी कायदा केलेल्या समाजवादी धोरणांद्वारे बंडारनायके विवादास श्रीलंकेत अनेक वर्षांपासून सामाजिक अडथळे मोडण्यास मदत केली.

१० ऑक्टोबर २००० रोजी संसदीय निवडणुकीत ती मतदानाचा हक्क बजावण्यासाठी घरी कोलंबोला जात असतांना. सिरिमावो यांचे कडवट्यात वयाच्या ८४ व्या वर्षी हृदयविकाराच्या झटक्याने निधन झाले. त्यांच्या दुःखद निधनाने श्रीलंकेने दोन दिवसांचे राष्ट्रीय शोक दिवस घोषित केले होते. जगातील आणि देशातील पाहिला महिला पंतप्रधान म्हणून त्यांनी त्यांची भूमिका यशस्वीपाने निभावली याचा अभिमान सर्वच देशांना असेल.

RELATED ARTICLES

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here

Most Popular

Recent Comments