इंदिरा गांधीं भारताच्या ‘आयर्न लेडी’ कशा झाल्या?

अजून लोकांपर्यंत पोहोचवा..

भारतीय राजकारणात इंदिरा गांधी त्यांच्या कठोर निर्णयांसाठी ओळखल्या जातात . राजकारणात निर्भयतेने पाय रोवण्याचे कौशल्य तर त्यांच्याकडे होतेच, पण राजकारणात उत्तम चाली खेळण्याची कलाही त्यांच्याकडे होती, असे म्हणतात.

इंदिरा गांधींना अनेक नावांनी संबोधले जायचे. रवींद्रनाथ टागोरांनी तिचे नाव प्रियदर्शिनी ठेवले. इंदिराजींनी आपल्या पहिल्या कार्यालयात संसदेत किंवा इतर ठिकाणी फारसे बोलणे टाळले, त्यानंतर विरोधी पक्षनेत्यांनी त्यांना गुंगी गुडिया असे संबोधले. त्याच इंदिरा गांधींचा गुंगी गुडिया पासून सुरु झालेला प्रवास ‘आयर्न लेडी’ पर्यंत कसा झाला हे जाणून घेऊया.

इंदिराजींचा जन्म १९नोव्हेंबर १९१७रोजी अलाहाबाद येथे झाला. त्यांनी आपले सुरुवातीचे शिक्षण दिल्लीत, नंतर अलाहाबादमध्ये आणि पुढे मुंबईत पूर्ण केले. इंटरनॅशनल स्कूल ऑफ जिनिव्हा व्यतिरिक्त त्यांनी इंग्लंडच्या ऑक्सफर्ड विद्यापीठातही प्रवेश घेतला. मात्र तिथून शिक्षण अर्धवट सोडून त्यांना मायदेशी परतल्या आणि त्यांनी भारतीय काँग्रेसमध्ये प्रवेश केला.

लाल बहादूर शास्त्री यांच्या सरकारमध्ये इंदिरा गांधींकडे माहिती आणि प्रसारण मंत्रीपदाची जबाबदारी होती. पण शास्त्रींच्या निधनानंतर १९६६मध्ये इंदिरा गांधी पंतप्रधान झाल्यावर खर्‍या अर्थाने त्यांच्या राजकीय कारकिर्दीला सुरवात झाली असे म्हणता येईल.

पक्षातील अनेक बडे नेते त्या पंतप्रधान झाल्यामुळे नाराज होते पण इंदिरा गांधींना सरकार चालवण्याइतकी समज नाही हे पक्षांतर्गत विरोधक जाणून होते. आणि त्यामुळे, अशा स्थितीत त्यांना पक्षाच्या सर्वोच्च नेत्यांकडेच परत यावे लागेल असा या नेत्यांचा कयास होता.

सुरुवातीला इंदिराजी संसदेत आणि इतर ठिकाणी बोलताना घाबरून जायच्या, त्यामुळे विरोधी पक्षांचे नेते त्यांना ‘गुंगी गुडिया’ म्हणू लागले. दुसरीकडे पक्षातील जेष्ठ नेत्याची गांधींचे नेतृत्व अमान्य केल्याने काँग्रेसचे फाटे फुटले.

गांधींनी चतुराईने त्यांच्या प्रतिस्पर्ध्यांना वेगळे केले, परिणामी काँग्रेसचे दोन तुकडे झाले. एक काँग्रेस आर आणि दुसरा काँग्रेस ओ. काँग्रेस आर हा जुन्या नेत्यांचा पक्ष होता, त्यात इंदिराजींचे नेतृत्व स्वीकारायचे नसलेल्या काँग्रेस नेत्यांचा समावेश होता. याउलट, काँग्रेस हा इंदिरा समर्थक पक्ष होता, त्याला काँग्रेस कमिटी आणि संसदेच्या एका मोठ्या वर्गाने पाठिंबा दिला होता.

इंदिरा काँग्रेस आर.के. पेक्षा जास्त ताकदवान होती. त्याच काँग्रेस आर नेत्यांनाही आपली प्रगती एकाच मार्गाने होऊ शकते हे फार लवकर समजले.जेव्हा त्यांनी इंदिरा गांधी आणि गांधी घराण्याशी आपली निष्ठा दाखवली. इंदिराजींनी आपल्या पहिल्या कारकिर्दीत महत्त्वाच्या कामांवर लक्ष केंद्रित केले.

१९६९मध्ये ५ बँकांचे राष्ट्रीयीकरण करण्यात आले, १९७० मध्ये राज भट्ट म्हणजेच प्रिव्ही पर्स सुरू करण्यात आली. आता इंदिरा गरिबांच्या मसिहा बनल्या होत्या, त्यांच्याकडे धर्म, अर्थकारण आणि धर्मनिरपेक्षता आणि समाजवादासह संपूर्ण देशाच्या विकासासाठी उभी असलेली प्रतिमा,तसेच गरीब समर्थक म्हणून पाहिले जात होते.

१९७१ च्या निवडणुकीत गरीबो हटाओ ही घोषणा काँग्रेसच्या खूप कामी आली. लोक हे इतके प्रभावित झाले की त्यावेळी लोकसभेत ३५१ जागा जिंकून काँग्रेस सर्वात मोठा पक्ष ठरला.

यानंतर पाकिस्तानशी युद्ध करून पाकिस्तानचे दोन तुकडे करत बांग्लादेश अस्तित्वात आला. स्वातंत्र्यानंतर, ज्या राजघराण्यांनी आपली संस्थानं भारतात विलीन केली. त्यांना ठराविक रक्कम द्यायला सुरुवात झाली. या रकमेला राज भट्टी किंवा प्रिव्ही पर्स म्हणत. इंदिरा गांधींनी १९७१ साली राज्यघटनेत दुरुस्ती करून राजेशाहीची ही प्रथा बंद केली.

१८मे १९७४ हा दिवस भारतीय इतिहासातील एक महत्त्वाचा दिवस होता. या दिवशी भारताने पोखरणमध्ये अणुचाचणी करून जगाला चकित केले. या ऑपरेशनचे नाव होते स्माईलिंग बुद्धा. याचे श्रेय देखील इंदीरा गांधी यांना जातं. १९७१ मध्ये पाकिस्तानसोबतचे युद्ध, बांगलादेशचा उदय आणि १९७४ मध्ये झालेल्या अणुचाचण्यांनंतर त्यांना आयर्न लेडी म्हणून ओळखले जाऊ लागले.


अजून लोकांपर्यंत पोहोचवा..

Similar Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *